Algoritma Kürsüye Çıktığında:

CMK çerçevesinde yapay zeka delilinin meşruiyet sorunu

Türk ceza muhakemesi hukukunda bilirkişi ifadesini düzenleyen CMK Madde 63–73 ve delillerin özgünlüğü ile yeniden üretilebilirliğini şart koşan CMK Madde 217, yapay zeka destekli adli bilişim çıktılarının karşılamakta zorlandığı standartları öngörmektedir. Stokastik, versiyona duyarlı ve mimari açıdan opak olan YZ çıktıları, bu yasal gereklilikleri güvenilir biçimde karşılayamamaktadır. Anglo-Amerikan hukukundaki Daubert standardıyla kıyaslandığında — bilimsel yöntemin test edilebilir, hakemli dergide yayımlanmış, bilinen hata oranına sahip ve ilgili bilim çevresince kabul görmüş olmasını zorunlu kılan bu standartla — Türk hukuku da özünde benzer bir güvenilirlik testini benimsemektedir.

SHAP değerleri delil açısından ne anlama geliyor?

Adli yapay zekada kullanılan temel açıklanabilirlik yöntemi olan SHAP, her özelliğin sınıflandırma kararına matematiksel katkısını hesaplar. Bir dosyanın, ağ oturumunun ya da cihazın neden kötücül olarak işaretlendiğinin sıralı gerekçe listesini üretir. Avukatların adli bilişim uzmanlarını çapraz sorguya çekerken şu üç soruyu sorması artık zorunludur:

1. Yalnızca ikili karar değil, tam olasılık dağılımı kayıt altına alındı mı? P(kötücül) = 0,51 çıktısı ile P = 0,99 çıktısının delil ağırlığı temelden farklıdır.
2. SHAP varyansları raporlandı mı? Yaklaşık SHAP hesaplamaları istatistiksel belirsizlik içermektedir; bu belirsizlik nadiren adli raporlara yansıtılmakta, ancak bilinen hata oranını doğrudan oluşturmaktadır.
3. Model ağırlıkları analiz anında kriptografik olarak taahhüt edildi mi? Karma kilitli model durum anlık görüntüsü olmaksızın analiz bağımsız biçimde yeniden üretilemez; bu durum CMK Madde 217 kapsamında temel bir sorun teşkil eder.

Mahkemelerin henüz göremediği düşman tehdidi

Araştırmalar, gelişmiş tehdit aktörlerinin kötü amaçlı yazılım dosyalarına insan denetimiyle fark edilemeyen özel bayt dizileri ekleyerek YZ sınıflandırıcılarının dosyayı zararsız olarak tanımlamasına yol açabildiğini ortaya koymaktadır. Sinir ağı tabanlı sınıflandırıcıların tespit oranları bu tekniklerle yüzde doksandörtten yüzde yirminin altına düşürülmüştür. Sonuç son derece tehlikelidir: denetim izi hatalı sınıflandırmayı sadakatle kaydetmektedir; bulgu zinciri eksiksizdir; delil ise yanlıştır. Türk mahkemeleri de dahil olmak üzere hiçbir yargı düzeni, ceza yargılamalarında kullanılmadan önce YZ adli araçları için düşman sağlamlığı testini zorunlu kılan usul mekanizmasına henüz sahip değildir.

Yasal çerçeve: Türkiye ve AB Yapay Zeka Yasası

AB Yapay Zeka Yasası (2023), kolluk kuvvetleri tarafından kullanılan YZ sistemlerini yüksek riskli olarak sınıflandırmakta; şeffaflık, insan denetimi ve teknik sağlamlık belgesi zorunluluğu getirmektedir. Türkiye'nin birincil veri yönetişim aracı olan KVKK (Kanun No. 6698), kişisel verilerin işlenmesini kapsamlı biçimde düzenlemekte; ancak YZ'nin ürettiği adli delillerin denetlenebilirliğini açıkça ele almamaktadır. Türkiye'nin AB üyelik müzakereleri bağlamında bu uyum baskısı giderek artmakta olup dijital adli bilişim hukukundaki yasal boşluk en acil reform önceliği olma özelliğini korumaktadır.